Garen Psikologia, izan gaitezkeen Psikologia

César San Juan, UPV/EHUko Psikologia Kriminaleko eta Psikologia Juridikoko katedraduna.

Psikologo bat NASAn

Hogeita hamar urte baino gehiago daramatzat Euskal Herriko Unibertsitateko Psikologia Fakultatean irakasten. Egoera horrek gure diziplinako etorkizuneko milaka profesional gure ikasgeletatik igarotzen ikusteko pribilegioa eman dit.

Partekatutako une guztien artean, maitasun berezia diet Psikologia Fakultatean eskaintzen genituen ate irekien jardunaldiei. Ikaslez —eta haietako askoren gurasoz— gainezka zegoen paraninfoaren aurrean, zalantzaz eta itxaropenez betetako begiradarekin, joko bat proposatu ohi nien: irudika zitekeen edozein lan-ingurune esateko desafioa botatzen nien —enpresa-erakunde handietatik hasi eta sektore guztiz teknikoetaraino, ingurune digitalak, industrialak edo osasun-zientzietakoak— psikologiako profesional baten presentzia baliagarria ez ezik ezinbestekoa ere bazela bat-batean erakusteko. Askorentzat benetako aurkikuntza zen egiaztatzea Psikologia dibanetik haratago hainbeste egoeratan aplika zitekeela.

Saio haietako batean, gazte batek eskua altxatu eta erronka bat bota zidan, halako trufa batekin: «Eta zer egingo luke psikologo batek NASAn?». Erantzunak ez zuen luze itxaron. Azaldu nion, esaterako, Ilargian giza kolonia iraunkorrak ezartzeko edo Marterako misio luzeak egiteko ingeniaritza hutsezko erronkak funtsean ebatzita zeudela, edo hala egongo direla urrun ez dagoen etorkizun batean, ikuspegi teknikotik. Hala ere, benetako faktore kritikoa, halako espazio-misio baten arrakastarako benetako botila-lepoa, izaera psikosozialekoa da: ingurune itxietako bizikidetza, muturreko estresaren kudeaketa, isolamendua eta taldearen kohesioa. Etorkizuneko kolono horien profil psikologiko egokia hautatzea eta ebaluatzea funtsezko zeregina da, eta ezinbestean Psikologiaren esku geratzen da.

Larrialdien Psikologia eta Psikologia Arkitektonikoa

Gogoan dut haien aurpegietako lilura beste hainbat egoera bezain errealak zehazten nituenean: esku-hartze psikosozialak nik neuk parte hartutako hondamendi eta larrialdi handietan duen zeregin erabakigarria, edo arkitektura-bulegoekin batera egindako lana, segurtasunaren pertzepzioa errazten duten hiri-espazioak eta ongizate psikologikoa sustatzen eta erasokortasuna murrizten duten barrualdeak diseinatzeko —Larrialdien Psikologia eta Psikologia Arkitektonikoa bezalako espezialitateak, bereziki ezagunak zaizkidanak—.

Psikologia Kriminala eta Auzitegikoa

Nire espezialitatean sartzen bagara, hau da, ikerketa kriminalari eta arlo forentse eta polizialari aplikatutako Psikologian, ebidentzia biribila da. Egile ezezaguneko krimenetako nortasun-profiletik hasi eta testigantzaren sinesgarritasunaren ebaluazioraino edo Justizia-aretoko inputagarritasunaren balorazioraino, krisi-negoziazioko aholkularitzatik, biktimologiatik edo segurtasun-indar eta -kidegoei emandako laguntzatik igaroz, gure diziplinak zorroztasun zientifiko eta metodikoa ekartzen du; hori gabe, justizia-sistema eta herritarren segurtasuna, zalantzarik gabe, herren geldituko lirateke.

Psikologia Klinikoa eta haratago

Hala ere, aukera-sorta izugarri hori izan arren, errealitate iraunkor bati egiten diogu aurre: gure lanbidearen gizarte-irudiak korsetatuta jarraitzen du, eta ia esklusiboki esku-hartze klinikoari lotuta dago. Eta kezkagarriena ez da herritarrek kanpotik izan dezaketen ikuspegia; benetan kezkagarriena da gure kolektiboen barruan bertan Psikologia osoa arlo klinikoarekin parekatzen duen sesgo murriztaile bat egongo balitz bezala izatea, gure gainerako ezagutza- eta aplikazio-arloen aberastasun izugarria ikusezin bihurtuz edo bigarren mailara baztertuz. Argi dago kapsulatze zentzugabe horrek, beste arazo batzuen artean, izugarri mugatzen duela gure lanbidearen laneratzea eta gizartearen eta enplegatzaile potentzialen aitortza.

Etorkizuneko apustua

Hain zuzen ere, inflexio-puntu horretan kokatzen da lerro hauen izateko arrazoia.

Ondo ezagutzen dut Elena Fernández-Markaida, eta gure lanbideari dagokionez duen ikuspegi zabala ezaguna zait. Bizkaiko Psikologiaren Elkargo Ofizialeko zuzendaritza-batzorde berriaren lehendakaritzarako hautagaitza aurkezteko erabakia komentatu zidanean, ez nuen une batez ere zalantzarik izan nire babes irmoena eta baldintzarik gabekoa eskaintzeko. Elenak, oso gutxik bezala, ulertzen du Bizkaiko PEO ezin dela organo administratibo hutsa izan, ezta sentsibilitate profesional bakar batera bideratutako gunea ere. Elkargo dinamikoa, inklusiboa eta asmo handikoa behar dugu, gure lanbidearen aniztasun osoa ikusarazteko, defendatzeko eta indartzeko gai dena.

Elenak buru duen hautagaitzak Psikologiaren aniztasun apartekoa erdigunean jartzen duen ekintza-plan zorrotza proposatzen du. Akademiaren eta jardun profesionalaren artean zubiak eraikitzea, profil sortu berrien garapena bultzatzea eta arlo juridikoak, hezkuntzakoak, lanekoak eta erakundeetakoak, gizarte esku-hartzeak, jarduera fisiko eta kirolekoak edo larrialdietakoak merezi duten erakunde-aitortza ematea bilatzen duen proiektua, jakina, ezinbesteko lan sanitarioa eta klinikoa ahaztu gabe.

Bizkaiak elkargokide talde bikaina, anitza eta oso kualifikatua du. Gu guztiok ordezkatuko gaituen erakunde bat merezi dugu, etorkizuneko belaunaldientzat laneratzeko bide berriak irekiko dituena eta Psikologiak XXI. mendeko erronka berrietan izan behar duen zereginari buruzko gizarte-eztabaida gidatuko duena.

Bere lidergo-gaitasunagatik, bere konpromiso etikoagatik eta gure diziplinaren ikuspegi integratzaileagatik, ziur nago Elena Fernández-Markaida dela Bizkaiko Psikologiaren Elkargo Ofizialaren lehendakari izateko pertsona egokia. Gonbidatzen zaituztet proiektu zirraragarri honetara batzera, gure lanbideak eskatzen duen elkargo zabala eta plurala elkarrekin eraikitzeko.